Trong các đại án đất đai, con số thiệt hại luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Nhưng với người làm nghề luật sư biện hộ, điều đáng lo ngại nhất không phải là “đất vàng” hay hàng trăm tỷ đồng thất thoát, mà là cách pháp luật phân hóa trách nhiệm hình sự.
Vụ án khu đất 39–39B Bến Vân Đồn (TP.HCM) không chỉ là một vụ việc thâu tóm dự án hay chuyển hóa đất công thành lợi ích tư. Ẩn sâu bên trong là câu chuyện định giá tài sản trong tố tụng hình sự – nơi mà chỉ một con số sai lệch cũng có thể đẩy một cá nhân từ trách nhiệm hành chính sang vòng xoáy hình sự nặng nề. Ở ranh giới mong manh đó, vai trò của luật sư bào chữa không còn là “hỗ trợ pháp lý”, mà trở thành yếu tố quyết định trong việc phân hóa trách nhiệm, làm rõ bản chất hành vi và giảm thiểu hậu quả pháp lý cho thân chủ.
Khi “sang tay dự án” trở thành đại án
Khu đất 39–39B Bến Vân Đồn có diện tích hơn 6.200 m², tọa lạc tại vị trí ven sông đắc địa. Quá trình xử lý, chuyển nhượng và khai thác khu đất này đã trải qua nhiều lớp pháp lý: giao đất – chuyển nhượng vốn – điều chỉnh phương án sử dụng đất – triển khai dự án. Theo kết luận điều tra, hàng loạt quyết định được ban hành không đúng quy định, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 542 tỷ đồng. 22 bị can bị đề nghị truy tố với nhiều tội danh khác nhau, từ vi phạm quản lý tài sản Nhà nước đến đưa – nhận hối lộ và lợi dụng chức vụ quyền hạn.Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vụ án ở con số thiệt hại hay danh sách bị can, sẽ rất dễ bỏ qua vấn đề cốt lõi nhất về mặt pháp lý: ai chịu trách nhiệm hình sự đến đâu, trong bối cảnh các quyết định được ban hành theo chuỗi, có sự chồng lấn giữa chủ trương, tham mưu và thực thi.
Định giá tài sản – “cửa sinh tử” của trách nhiệm hình sự
Trong các vụ án kinh tế, định giá tài sản không phải thủ tục kỹ thuật, mà là nền tảng để xác định: (1) có hay không hậu quả “nghiêm trọng”; (2) áp dụng điều khoản nào của Bộ luật Hình sự; (3) mức độ lỗi và vai trò của từng cá nhân; (4) khả năng khắc phục, thu hồi tài sản.Vụ án 39–39B Bến Vân Đồn cho thấy một thực tế đáng báo động: định giá đã trở thành đối tượng bị tác động, bị “bẻ cong” để làm nhẹ hậu quả pháp lý. Theo hồ sơ, đã xuất hiện hành vi đưa tiền nhằm ảnh hưởng đến kết quả định giá trong giai đoạn điều tra. Việc lựa chọn tài sản so sánh không phù hợp, bỏ qua dữ liệu thị trường, điều chỉnh hệ số thiếu căn cứ… không chỉ làm sai lệch con số thiệt hại, mà còn làm sai lệch bản chất trách nhiệm hình sự.
Với luật sư bào chữa, đây là điểm then chốt: định giá sai không chỉ gây bất lợi cho Nhà nước, mà còn có thể gây oan sai hoặc áp đặt trách nhiệm vượt quá vai trò thực tế của thân chủ.
Cần phân hóa trách nhiệm, không để “cào bằng” hình sự
Trong những vụ án có cấu trúc phức tạp như 39–39B Bến Vân Đồn, nguy cơ lớn nhất là cào bằng trách nhiệm hình sự: ai tham gia vào chuỗi quyết định cũng bị quy kết tương tự nhau, bất kể mức độ chủ động hay bị động.Luật sư bào chữa ở đây không chỉ tranh luận “có tội hay không”, mà phải làm rõ: (1) thân chủ ở vị trí nào trong chuỗi quyết định; (2) hành vi là chủ trương, tham mưu hay thực hiện theo chỉ đạo; (3) có hay không lợi ích cá nhân trực tiếp; (4) mối quan hệ nhân – quả giữa hành vi của thân chủ và thiệt hại thực tế.
Đặc biệt, trong bối cảnh có dấu hiệu can thiệp định giá, luật sư phải đấu tranh để bóc tách trách nhiệm hình sự ra khỏi những con số bị thao túng, tránh việc thân chủ phải gánh hậu quả từ những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của mình.
Giảm nhẹ trách nhiệm bằng luận lý vững chắc
Giảm nhẹ trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với phủ nhận sai phạm. Trong các đại án kinh tế – đất đai, chiến lược bào chữa hiệu quả thường tập trung vào: (1) chứng minh lỗi vô ý hoặc lỗi do cơ chế; (2) làm rõ vai trò thứ yếu, phụ thuộc trong chuỗi hành vi; (3) phân biệt giữa vi phạm hành chính – dân sự và hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm; (4) ghi nhận việc khắc phục hậu quả, hợp tác điều tra.Với những vụ án có nhiều tầng trách nhiệm như 39–39B Bến Vân Đồn, luật sư chính là người giúp Tòa án nhìn thấy sự khác biệt giữa các bị can, thay vì xét xử theo logic “vụ án lớn thì trách nhiệm phải lớn”.
Người mua nhà và rủi ro pháp lý bị bỏ quên
Một hệ quả khác của vụ án là hàng trăm người mua nhà tại dự án rơi vào tình trạng kẹt pháp lý, dù công trình đã hoàn thiện và bàn giao. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc sai phạm ở tầng quản lý – đầu tư có thể gây tổn thương trực tiếp cho người dân ngay tình.Trong những trường hợp này, vai trò của luật sư còn mở rộng sang bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba, kiến nghị cơ quan tố tụng xem xét tách bạch trách nhiệm hình sự với quyền sở hữu hợp pháp của người mua.
Luật sư là “van an toàn” của công lý trong các đại án đất đai
Vụ án 39–39B Bến Vân Đồn cho thấy một thực tế rõ ràng: định giá tài sản có thể quyết định số phận hình sự của con người, và khi định giá bị sai lệch, nguy cơ bất công là rất lớn. Trong bối cảnh đó, luật sư bào chữa không chỉ đứng ở phiên tòa, mà phải tham gia từ sớm, đủ sâu, đủ tỉnh táo để: phân hóa trách nhiệm, ngăn chặn việc hình sự hóa tràn lan và bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.Đó cũng chính là giá trị cốt lõi của nghề luật trong các đại án: không biện minh cho sai phạm, nhưng không để công lý bị giản lược trong những con số vô tri.
📞 Nếu bạn đang liên quan đến các hoạt động đầu tư, đấu giá đất đai, dự án hạ tầng hoặc các thủ tục hành chính phức tạp tại địa phương, đừng đợi đến khi có lệnh triệu tập hay khởi tố mới tìm đến luật sư.
💬 Hãy kết nối với Luật sư Hà Nội qua Zalo hoặc gọi ngay 09111 28 999 để được rà soát hồ sơ, tư vấn pháp lý và phòng ngừa rủi ro ngay từ hôm nay.
🎯 Luật sư giúp bạn hiểu rõ vai trò - phân hóa hành vi, để miễn truy cứu hoặc giảm nhẹ tốt nhất trách nhiệm hình sự.
ĐĂNG KÝ TƯ VẤN
.jpg)
.jpg)
